Toxische Schaamte

Schaamte is aangeleerd, het is niet wie jij bent!

Veel slachtoffers en overlevers van dwingende controle of narcisme ervaren schaamte: over wat hen is overkomen, hun eigen handelen en het gedrag van de pleger. Schaamte werkt verlammend en creëert diepgewortelde overtuigingen als “ik ben niet goed genoeg, ik ben slecht, ik ben een akelig persoon, niemand wil met mij omgaan”.

Deze vorm van schaamte kan toxische vormen aannemen.

Stephan B. Poulter beschrijft in De Schaamtefactor hoe schaamte een universeel traumatiserende emotie is, vol irrationele overtuigingen en verlammende ervaringen. Hij noemt het zelfs “de emotionele kanker van je hart en ziel” waar ik het mee eens ben, gelet op de eigen ervaringen en de ervaringen in mijn praktijk bij cliënten, schaamte werkt verlammend en kan doorwerken tot wel dodelijk in het slechtste geval.

Wat is toxische schaamte precies?

Het ontstaat vaak in de vroege kindertijd, waar iemand heeft geleerd dat liefde voorwaardelijk was, er moest een prestatie tegenover staan. Iets wat je moest doen, moest zeggen of juist moest laten voor de ander. Emoties werden afgewezen, kritiek op je doen en laten werd structureel “moet je nu weer…… het is ook altijd hetzelfde met jou….nooit eens rekening houden met een ander” (daar waar jij je constant aan het aanpassen was). Of emoties werden genegeerd, afgestraft. Kinderen die opgroeien in een emotioneel onveilig nest hebben vaak te maken ook in de volwassenheid met op zoek zijn naar de goedkeuring door een ander niet gezien voelen. Veel mensen (uit onveilig nest) gaan deze kritiek of afwijzing internaliseren en omschrijven zichzelf als “ik ben te veel, ik bén slecht, ik ben een slecht persoon of ik bén fout”, situaties in het leven kunnen dan voor deze persoon de bevestiging zijn van de overtuiging en schaamte. Als mijn behoeften niet worden vervuld, moet er iets mis zijn met mij.”

Toxische schaamte houdt je klein, stil en aangepast

Toxische schaamte binnen dwingende controle

Dat iemand met schaamte zich gaat aanpassen, klein houdt is precies wat een pleger van dwingende controle of narcistisch misbruik wil. Het is een krachtig middel van de pleger, die jou zo onder de duim houdt. In sommige situaties bij extreme vormen vanuit pathologie zoals een narcist of psychopaat, wordt iemand onder zoveel druk gezet om bepaalde handelingen te verrichtten die tegen hun eigen normen, waarden en ethisch handelen in gaat, waardoor het de persoon naast een slachtoffer ook een dader wordt gemaakt wat de schaamte vergroot. En vervolgens wordt deze actie uitvergroot, vastgelegd en tegen jou gebruikt. Maar het is niet wie je bent – het is iets wat je hebt geleerd of wat je hebt moeten doen om te kunnen overleven! Het is hét pressiemiddel van de pleger.

Uit eigen ervaring kan ik spreken; er werd gezegd tegen mij vanuit het seksueel misbruik dat “als jij dit gaat vertellen, dan zorg ik voor….” Allerlei bedreigingen komen dan naar voren, waardoor jij het geheim houdt. Ook ik wilde het misbruik geheim houden uit angst wat anderen over mij zouden denken (had ik het niet uitgelokt, was het wel écht gebeurd? Verbeeld ik het me niet of ook hoe het anderen zou kunnen raken als het bekend werd; de impact op de familie. En over wat voor gevolgen dat zou hebben voor mijn bestaande relatie en vrienden. Tot het moment kwam dat ik het niet meer kon verbergen en het op dat moment ook moest ‘opbiechten’ voor mijn gevoel. Dat gevoel was zo sterk dat ik het niet meer voor me kon houden op dat moment.

Het effect van toxische schaamte

Het voortdurende effect van emotionele toxische schaamte is dat je continu het gevoel hebt dat er iets mis is met je, dat je steeds iets verbergt waardoor als dat naar voren komt mensen je gaan afwijzen of veroordelen. Je bent altijd op je hoede.

Schaamte terroriseert en dreigt je emotioneel te chanteren zodat je een slachtoffer blijft, een gevangene van je eigen schaamte die je volledig hopeloos en wanhopig kan laten voelen.

Wanneer deze toxische schaamte je leven gaat beheersen, dan leef je niet meer vrij maar meer vanuit de angst om afgewezen te worden, wat je dagelijks bezig houdt. Je creëert leefregels voor jezelf (onbewust) hoe hiermee om te gaan, je stopt het zo ver mogelijk weg en wil er niet aan denken. Waardoor de schaamtetumor in jou verder groeit.

Hoe dit te doorbreken?

-            Doorbreek de stilte; Schaamte groeit in stilte, door het zwijgen te doorbreken en de schaamte te benoemen gaat het zijn kracht verliezen (ook al ben je bang voor de reactie van anderen)

-            Weten waar het vandaan komt; inzichten in waar deze irrationele gedachten en overtuigingen vandaan komen, waar je de schaamte voor ervaart helpt je om te zien waar de schaamte jou is aangeleerd, zónder dat het iets zegt over wie je bent!

-            Stop met je masker; vaak zet men een masker op om de schaamte te verbergen, dit kan door middel van pleasen, vormen van perfectionisme of controle. Stel jezelf de vraag: doe ik dit vanuit angst of vanuit wie ik écht ben?

-            Zoek verbinding met veilige relaties; binnen een veilige relatie is er ruimte voor heling van schaamte. Voor mensen die getraumatiseerd zijn is dit een lastige, want wantrouwen steekt vaak de kop op of niet weten hoe te herkennen of iemand veilig is.

-            Zelfcompassie; probeer jezelf te benaderen met mildheid en compassie in plaats van een oordeel en (zelf)afwijzing. Als je beste vriend(in) het geheim (jouw geheim) tegen jou vertelt, hoe zou jij dan reageren? Vaak is dat op een zachte en milde manier naar die vriend(in) toe. Geef jezelf ook die mildheid.

Tot slot

Nu kan ik er vrijelijk over praten over wat mij is overkomen vroeger, hoe dat mij heeft gevormd toen en tot de dag van vandaag. Zónder dat ik overweldigd raakt door emoties of schaamte. Ik en jij hebben hier niet om gevraagd! Of je nu te maken hebt (gehad) met narcisme, dwingende controle, seksueel misbruik of welke vorm van misbruik en/of verwaarlozing dan ook: Heling begint wanneer je stopt met jezelf te zien door de ogen van afwijzing en schaamte, en leert kijken met mildheid en waarheid. Op die manier kan schaamte worden verminderd waardoor jij weer meer zelfregie krijgt op jouw eigen leven.

Je hoeft niet perfect te zijn om heel te worden. Je hoeft alleen bereid te zijn om jezelf stukje bij beetje terug te vinden. En vaak hebben we hier wat hulp bij nodig. Schroom niet, red jezelf van die emotionele schaamte kanker en zoek hulp hierbij. Het gaat je leven een stuk lichter maken.

Hulp is mogelijk om de schaamte te verminderen, neem gerust contact met ons op:

Zena Trauma- & Paardencoaching www.zenacoaching.nl‍ ‍
Herstel Narcistisch Misbruik www.herstelnarcistischmisbruik.nl